UKŁAD PRZESTRZENNY WSCHOWSKIEJ STARÓWKI

Założenie urbanistyczne wschowskiej starówki, pomimo, że należy do najmniejszych w Polsce, jest jednym z najdoskonalszych lokacji na prawie średzkim (odmianie magdeburskiego). Nieznany z nazwiska średniowieczny urbanista, prawdopodobnie pochodzący ze Śląska, wytyczył bieg dwóch głównych ulic na godzinę 13, tzn. główna oś miasta odchyla się o 35^o od linii północ - południe, co zapewniło korzystne oświetlenie słoneczne budynkom zbudowanym przy ulicach i pierzei wschodniej oraz zachodniej rynku. O dojrzałości kompozycji świadczy też fakt, że wszystkie najważniejsze ośrodki życia politycznego, administracyjnego i religijnego położone były na jednej osi. Od wschodu zamykał ulicę zamek królewski, od zachodu potężna wieża kościoła farnego, oba obiekty położone na wzniesieniu, pośrodku rynku wznosiła się wieża ratusza. Całość zamykały bramy: Polska i Głogowska oraz mury obronne z kamienia i cegły, opasujące koliście miasto. Powstałe w ten sposób kwartały ulic, układające się na kształt krzyża greckiego, posiadały - każdy swoją - dominantę widokową. To doskonałe założenie jest czytelne do dziś. Dzięki łagodnemu zakrzywieniu ulic, nie było monotonii widokowych, każda z nich, a także rynek, dzięki zwężeniu wylotów ulic stanowiła zamknięte wnętrze. Podział bloków na jednolite działki stwarzał możliwość wzniesienia zwartej i harmonijnej zabudowy. Najbardziej charakterystycznym elementem średniowiecznego założenia jest owalnicowe jądro, w którego centrum leży prostokątny rynek. Biegnąca od południa droga prowadziła przez bramę Głogowską i rozwidlała się na dwie łukowato przebiegające ulice: Łazienną i Długą (ob. Ratuszową), prowadziła ich przedłużeniem wzdłuż ścian rynku, dalej znowu łukowato wygiętymi ulicami Szewską (ob. Kilińskiego) i Ratuszową (ob. Powstańców Wielkopolskich), które zbiegały się przy bramie Polskiej. Pozostałe dwie pary ulic wybiegają z rynku pod kątem prostym do poprzednich i biegną równolegle do całej długości. O zaletach tego rozplanowania świadczy fakt, że mimo zaplanowania jej na niewielkie miasteczko, Wschowa wyrosła na duże miasto, jedno z najważniejszych miast królewskich w I Rzeczpospolitej.

WYBRANE ZABYTKI ARCHITEKTURY MIEJSKIEJ

Opis i foto